Sluizen, stuwen en damwanden zijn van cruciaal belang voor de veiligheid van de Nederlandse waterinfrastructuur. Het inspecteren van deze onderwaterbouwwerken is echter niet eenvoudig. Zo zijn traditionele duikinspecties risicovol en arbeidsintensief. TNO en Rijkswaterstaat onderzoeken daarom hoe onderwaterdrones het werk veiliger, efficiënter en nauwkeuriger kunnen maken.
Rijkswaterstaat beheert ongeveer 6.500 kunstwerken, variërend van bruggen en tunnels tot sluizen en stuwen. Een groot deel van deze infrastructuur staat gedeeltelijk of volledig onder water. Daarnaast beheren waterschappen, provincies en gemeenten een breed scala aan andere onderwaterobjecten, die vaak kleiner zijn.
‘Gericht onderhoud is essentieel’
Het inspecteren van deze bouwwerken is van cruciaal belang, onder meer vanwege de groeiende onderhoudskosten. Zo stijgen de jaarlijkse kosten van het vervangen en renoveren van de bouwwerken van ongeveer 1,1 miljard euro naar 2,4 miljard euro. Tijdig inspecteren en gericht onderhouden is daarom essentieel. Betere onderwaterdata spelen hierin een steeds grotere rol. Door nauwkeurigere inspecties kunnen voorspellingen over de levensduur van infrastructuur worden verbeterd en onderhoud gerichter worden uitgevoerd.
Het inspecteren van deze objecten vraagt tot nu om de inzet van menselijke duikers. Duikwerkzaamheden bij sluizen en stuwen brengen echter aanzienlijke risico’s met zich mee. Zo kunnen duikers onder water vastkomen te zitten of bekneld raken, maar ook worden meegezogen door sterke stromingen. In het verleden zijn bij dergelijke werkzaamheden ongelukken gebeurd, die in sommige gevallen een dodelijke afloop hadden. Rijkswaterstaat wil duikwerkzaamheden daarom zoveel mogelijk beperken en zet daarbij in op veiligere alternatieven.
Praktijkproeven in Farmsum
Een van deze alternatieven is de inzet van onderwaterdrones. Eind 2025 zijn bij de zeesluis in het Groningse Farmsum praktijkproeven uitgevoerd met deze drones. Tijdens een driedaags proeftraject zijn door zes bedrijven systemen getest in water met zicht van 30 tot 50 centimeter. Dit zicht is representatief voor veel Nederlandse binnenwateren.
Uit deze proef bleek al dat in dergelijke omstandigheden camera’s ontoereikend zijn. Veel onderwaterdrones zijn daarom uitgerust met akoestische sensoren. Deze sensoren maken het mogelijk om zowel de vorm als ligging van constructies in kaart te brengen en daarbij afwijkingen te detecteren. Vervolgonderzoek moet uitwijzen of met behulp van de sensoren ook in kaart kan worden gebracht wat deze afwijkingen precies zijn, zoals scheuren. Daarnaast zijn drones ingezet voor het uitvoeren van diktemetingen van damwanden en het inspecteren van meerstoelen, remmingswerken en sluizen.
Afwijkingen analyseren met 3D-puntenwolk
TNO en Rijkswaterstaat wijzen op de 3D-puntenwolk die tijdens de proeven is gecreëerd op basis van akoestische metingen. Deze puntenwolk maakt het mogelijk om afwijkingen zoals scheefstaande damwanden in detail te analyseren.
De onderwaterdrones bleken daarnaast inzetbaar voor het uitvoeren van relatief complexe werkzaamheden, die door menselijke duikers niet kunnen worden uitgevoerd. Als voorbeeld noemen TNO en Rijkswaterstaat het verwijderen van een autoband die klem zit onder een sluisdeur.
Menselijke duikers aanvullen en ondersteunen
De drones zijn overigens niet bedoeld om menselijke duikers te vervangen, maar juist om hen aan te vullen en te ondersteunen. Zo wijzen TNO en Rijkswaterstaat erop dat duikers over unieke vaardigheden beschikken die drones niet kunnen repliceren. Denk daarbij aan het kunnen voelen en luisteren. Drones kunnen duikers echter in belangrijke mate ondersteunen. Bijvoorbeeld door een gebied te verkennen voordat menselijke duikers dit betreden, zodat zij optimaal voorbereid het water ingaan.
Daarnaast kunnen drones data verzamelen die duikers niet kunnen vergaren. Zo kan een drone systematischer metingen nemen dan de mens en met apparatuur worden uitgerust die een duiker niet kan dragen.
